Keşfet
Yönetmenler/Reha Erdem
Reha Erdem

Türkiye · 1960

Reha Erdem

Filmlerinde ses görüntüden önce gelir; önce duyarsın, sonra görürsün.

Erdem'in sineması bir yer tarifiyle başlamaz. Kamera nereye kurulduysa oranın sesiyle açılır: böcek, rüzgâr, uzakta çalışan bir motor, su. Bu yüzden filmleri anlatmaktan çok kurmaya benzer; seyirci mekânı gözüyle değil kulağıyla tanır.

İkinci ortak yanı zamanla kurduğu ilişki. Karakterler bir şey beklemez, bir yere varmaz; onun yerine bir süre boyunca orada olurlar. Çocuk ve ergen figürlerini bu kadar çok kullanması da bundan: yetişkin anlatısı hep bir amaca yürür, çocuk ise bulunduğu yerde kalır ve dünyayı ölçer.

Üçüncü olarak, gerçekçi olanla masalsı olanı ayırmayı reddeder. Bir ada beklenen depremle boşalabilir, iki kardeş ormanda kendi kurallarını kurabilir, bir kız çatışmanın kıyısında hayvanlarla konuşabilir. Bunlar fantastik sahneler değil; filmin kendi mantığının içinde olağan şeyler.

Türk sinemasında Erdem'in yeri tam da bu ayrımı silmesinden geliyor. Taşra onda ne sosyal bir sorun ne de bir manzara; kuralların yeniden yazıldığı, sesin görüntüden çok şey söylediği bir alan.


Reha Erdem DÜNYASI

Erdem'in dünyası ses üzerine kurulu. Bir mekâna girmeden önce onun sesini duyarız: böcek, rüzgâr, su, uzakta çalışan bir motor. Görüntü sonradan gelir ve çoğu zaman sesin söylediğini doğrulamaz, ona ikinci bir katman ekler.

Zaman onda bir amaca doğru akmaz. Karakterler bir şey beklemez, bir yere varmaz; bir süre boyunca orada olurlar. Çocuk ve ergen figürlerini bu yüzden çok kullanıyor: yetişkin anlatısı yürür, çocuk kalır ve dünyayı ölçer.