Amerikan sineması bir sanat hareketiyle başlamadı. Bir işletmeyle başladı.
American cinema didn't begin with an art movement. It began with a business.
El cine estadounidense no empezó con un movimiento artístico. Empezó con un negocio.
Önce fabrika kuruldu. Yönetmen maaş alıyordu. Film ona veriliyordu. Bitince sıradaki geliyordu. Kimse "Ne anlatmak istiyorsun?" diye sormuyordu. Daha pratik bir soru vardı: "Kaç günde teslim edersin?"
The factory came first. Directors were on salary. A picture was handed to them. When it was finished, the next one arrived. Nobody asked, "What do you want to say?" There was a more practical question: "How fast can you deliver?"
Primero se levantó la fábrica. El director cobraba un sueldo. Le entregaban una película. Cuando terminaba, llegaba la siguiente. Nadie preguntaba: "¿Qué quieres contar?". Había una pregunta más práctica: "¿En cuántos días la entregas?".
İşin garibi, bu sistemin içinden beklenmedik bir şey çıktı. Aynı hikâyeler dönüp duruyordu: kovboylar, dedektifler, gangsterler, küçük kasabalar, birbirine âşık çiftler... Türler değişmiyordu ama filmler birbirine benzemiyordu. Kalıp aynıydı; kalıbın içinde duran insan değişiyordu.
The strange part is what came out of that system. The same stories kept circling: cowboys, detectives, gangsters, small towns, couples falling in love. The genres didn't change, but the films didn't look alike. The mold stayed the same; the person standing inside it changed.
Lo raro es lo que salió de ese sistema. Las mismas historias daban vueltas: vaqueros, detectives, gánsteres, pueblos pequeños, parejas que se enamoran. Los géneros no cambiaban, pero las películas no se parecían. El molde era el mismo; cambiaba quien se ponía dentro.
1934'te bir liste geldi. Nelerin gösterilemeyeceğinin listesi. Yatak odaları, fazla kan, suçun ödüllendirilmesi, öpüşmenin süresi... Sayfalar dolusu yasak.
In 1934 a list arrived. A list of what could not be shown. Bedrooms, too much blood, crime that pays, how long a kiss could last. Pages of prohibitions.
En 1934 llegó una lista. La lista de lo que no se podía mostrar. Dormitorios, demasiada sangre, el crimen recompensado, cuánto podía durar un beso. Páginas de prohibiciones.
Normalde sansür üslubu öldürür. Hollywood'da tuhaf bir şey oldu. Gösteremediklerini ima etmeyi öğrendiler. Kapılar kapanmaya başladı. Gölgeler konuştu. İki cümlenin arasındaki sessizlik bazen diyalogdan daha çok şey anlattı. Seyircinin hayal gücü ilk kez filmin ortağı oldu.
Censorship usually kills style. In Hollywood something odd happened. They learned to imply what they couldn't show. Doors began to close. Shadows did the talking. The silence between two lines sometimes said more than the dialogue. For the first time, the audience's imagination became a partner in the film.
La censura suele matar el estilo. En Hollywood pasó algo extraño. Aprendieron a sugerir lo que no podían enseñar. Las puertas empezaron a cerrarse. Hablaron las sombras. El silencio entre dos frases decía a veces más que el diálogo. Por primera vez, la imaginación del espectador se volvió socia de la película.
Daha da ilginci, bunu ilk fark edenler Amerikalılar değildi.
Stranger still, the Americans weren't the first to notice.
Y más curioso todavía: los primeros en darse cuenta no fueron los estadounidenses.
Paris'te birkaç genç eleştirmen, Hollywood'un "iyi iş çıkaran profesyoneller" diye gördüğü yönetmenlerin filmlerini yan yana koymaya başladı. John Ford'un dünyası başka bir dünyaydı. Hawks'ın ritmi başkaydı. Hitchcock aynı korkuyu her filmde yeniden kuruyordu. Amerika, kendi yönetmenlerinin imzasını önce Fransa'nın gözünden gördü.
In Paris a few young critics began placing side by side the films of directors Hollywood filed under "reliable professionals." John Ford's world was a world of its own. Hawks had his own rhythm. Hitchcock rebuilt the same fear in every picture. America saw the signature of its own directors first through French eyes.
En París, unos críticos jóvenes empezaron a poner una junto a otra las películas de directores que Hollywood consideraba "buenos profesionales". El mundo de John Ford era otro mundo. Hawks tenía su propio ritmo. Hitchcock volvía a construir el mismo miedo en cada película. Estados Unidos vio la firma de sus directores primero con ojos franceses.
Kelime 1962'de Andrew Sarris'le Amerika'ya geri döndü. Bir yıl sonra Pauline Kael ona sert bir itiraz yazdı. Tartışma aslında hiç bitmedi. Belki de bitmemesi gerekiyordu.
The word came home in 1962 with Andrew Sarris. A year later Pauline Kael wrote a hard rebuttal. The argument never really ended. Maybe it wasn't supposed to.
La palabra volvió a casa en 1962, con Andrew Sarris. Un año después Pauline Kael le respondió con dureza. La discusión no terminó nunca. Quizá no debía terminar.
Sonra sistem yeniden değişti. 1948'de stüdyolar salonlarını kaybetti. Televizyon seyirciyi evde tuttu. 1960'ların sonunda sinema okullarından çıkan genç yönetmenler kapıyı çaldı. Yaklaşık on yıl boyunca Hollywood gerçekten yönetmenlerin sineması oldu.
Then the system changed again. In 1948 the studios lost their theaters. Television kept the audience at home. By the late sixties a generation out of film school was knocking at the door. For about ten years Hollywood really was a cinema of directors.
Luego el sistema cambió otra vez. En 1948 los estudios perdieron sus salas. La televisión retuvo al público en casa. A finales de los sesenta, una generación salida de las escuelas de cine llamó a la puerta. Durante unos diez años Hollywood fue de verdad un cine de directores.
Ardından 1975'te bir köpekbalığı, 1977'de bir uzay gemisi geldi. Endüstri yeni formülünü buldu. Yönetmenler gitmedi; ama bu kez filmler yeniden markaların etrafında kurulmaya başladı.
Then came a shark in 1975 and a spaceship in 1977. The industry found its new formula. The directors didn't disappear; but films started being built around brands again.
Después llegaron un tiburón en 1975 y una nave espacial en 1977. La industria encontró su nueva fórmula. Los directores no se fueron; pero las películas volvieron a construirse alrededor de marcas.
Amerikan sinemasının en ilginç tarafı da burada yatıyor. Kendi mitlerini yaratan da o oldu, o mitleri parçalayan da. Kahramanın haklı olduğu western'i de çekti; aynı kahramanın sorgulandığı western'i de. Aynı ülke, aynı endüstri, aynı tür.
And this is the most interesting thing about American cinema. It made the myths and it broke them. It shot the western where the hero is right, and the western where that same hero is put on trial. Same country, same industry, same genre.
Y ahí está lo más interesante del cine estadounidense. Creó sus mitos y también los rompió. Rodó el western donde el héroe tiene razón y el western donde ese mismo héroe queda en cuestión. El mismo país, la misma industria, el mismo género.
Bu oda yeni hikâyeler anlatan yönetmenlerle ilgili değil.
This room isn't about directors who tell new stories.
Esta sala no trata de directores que cuentan historias nuevas.
Bu oda, herkesin bildiği bir hikâyeyi eline aldığında onu artık kimsenin filmi değil, yalnızca kendi filmi hâline getirebilen yönetmenlerle ilgili.
It's about directors who take a story everyone already knows and turn it into a film that belongs to nobody but them.
Trata de directores capaces de tomar una historia que todos conocen y convertirla en una película que ya no es de nadie más que suya.