Keşfet
Ülkeler/Danimarka

Ülke odası

Danimarka

Sanat kendine kural koyduğunda özgürleşir.

Bir sanatçı kendi elini neden bağlar?

Danimarka sinemasının tarihi bir yasaklar listesi değil.

Bir gönüllülük listesi.


1995 ilkbaharında Paris'te bir sinema kutlaması yapılıyordu. Yüzüncü yıl. Konuşmalar, alkışlar, geriye dönük saygı gösterileri.

Sahneye bir Danimarkalı çıktı ve salona kırmızı kâğıtlar attı. Kâğıtta on madde vardı.

Madde bir: çekim mekânda yapılacak, dekor ve nesne getirilmeyecek.

Madde iki: ses görüntüden ayrı üretilmeyecek.

Madde üç: kamera elde taşınacak.

Madde dört: film renkli olacak, özel ışık kullanılmayacak.

Ve böyle devam ediyordu. Optik hile yok. Yüzeysel aksiyon yok. Tür filmi yok. Yönetmenin adı jeneriğe yazılmayacak.

Salonda gülenler oldu. Şaka sandılar.

Şaka değildi ama tümüyle ciddi de değildi — Danimarkalıların en iyi yaptığı şey bu. Dogme 95 bir manifesto olarak yazıldı, bir provokasyon olarak sunuldu ve bir yöntem olarak işledi.

Dört yıl içinde o kurallarla çekilen filmler dünyanın her festivalinde gösterildi. Vinterberg'in ilk Dogme filmi bir aile yemeğinde geçiyordu ve akşam yemeği bitmeden aile de bitiyordu. Kamera titriyordu, ışık kötüydü, ses ham. Ve film o güne kadar Danimarka'dan çıkmış en sert şeydi.

Devamını oku

Kurallar filmi zayıflatmadı. Kurallar filmi yalnızca hikâyeyle baş başa bıraktı.

Ama bu ilk kez olmuyordu.

Yetmiş yıl önce, sesli sinemanın ilk yıllarında, Carl Theodor Dreyer bir mahkeme salonunda geçen bir film çekti ve neredeyse yalnız yüzler çekti. Makyaj yoktu. Geniş planlar yoktu. Bir kadının yüzü, sorgulayanların yüzleri, ve arada boşluk.

Falconetti'nin o filmdeki yüzü sinema tarihinin en çok konuşulan yüzlerinden biri sayılır. Dreyer ona başka hiçbir şey vermedi. Vermek istemedi.

Sonraki filmlerinde de aynısını yaptı: az mekân, az hareket, uzun sessizlikler. Ordet'te bir mucize gösterilir ama gösterildiği an neredeyse hiçbir şey olmaz — kamera kıpırdamaz, müzik girmez. Mucize sade bırakıldığı için mucize kalır.

Arada uzun bir sessizlik var. Dreyer'den sonra Danimarka sineması küçüldü, kendine döndü, komediler ve aile filmleri yaptı. Dünyanın haberi olmadı.

Sonra doksanlarda o kırmızı kâğıtlar.

Bugün Dogme kuralları kimse tarafından uygulanmıyor — manifesto zaten kendi sonunu da öngörmüştü. Ama bıraktığı şey duruyor: Danimarka'da bir film çekmek hâlâ bir sınır seçmekle başlıyor.

Vinterberg bir filmi tek bir deneyin üstüne kurdu: dört öğretmen sürekli sarhoş gezerse ne olur. Refn şiddeti neredeyse hiç göstermeden bir gangster filmi çekti. Bier'in filmleri hep aynı yerden başlar — bir aile, bir yalan, ve o yalanın kaç kişiyi taşıyabileceği.

Bu oda kuralların erdemini savunmuyor. Kural koymak da bir gösteriş olabilir, çoğu zaman oldu da.

Anlattığı şey daha küçük: bir ülkenin, seçenekleri azaltarak daha net konuşmayı öğrenmesi.

O kırmızı kâğıtlardaki son madde şuydu: yönetmen kişisel zevkinden vazgeçecek.

Kimse buna uymadı. Ama denemek bile bir şey söylüyor.


Zincir

Doksan yıl, on altı film

  1. The Passion of Joan of Arc · 1928

    The Passion of Joan of Arc

    Bir mahkeme salonu ve neredeyse yalnız yüzler; Dreyer makyajı ve geniş planı yasakladı, Falconetti'ye başka hiçbir şey vermedi.

  2. Ordet · 1955

    Ordet

    Bir çiftlikte inanç, delilik ve sonunda bir mucize; mucize gösterildiği anda kamera kıpırdamıyor ve müzik girmiyor.

  3. Gertrud · 1964

    Gertrud

    Kocasını bırakan bir kadın ve konuşurken birbirine bakmayan insanlar; Dreyer'in son filmi, gösterildiğinde alay konusu oldu, bugün başyapıt sayılıyor.

  4. Hunger · 1966

    Hunger

    Kristiania'da aç bir yazar sokaklarda dolaşıyor; Hamsun'un romanından, Danimarka'nın Dreyer sonrası sessizliğini kıran film.

  5. Babette's Feast · 1987

    Babette's Feast

    Katı dindar bir kıyı köyünde Fransız bir mülteci bir akşam yemeği hazırlıyor; Danimarka'ya ilk Oscar'ını getirdi.

  6. Pelle the Conqueror · 1987

    Pelle the Conqueror

    İsveç'ten Danimarka'ya çalışmaya gelen bir baba ve oğlu; hem Altın Palmiye hem Oscar aldı — Danimarka'nın uluslararası dönüşü.

  7. Breaking the Waves · 1996

    Breaking the Waves

    İnancıyla arzusu arasında kalan bir kadın ve onu buna iten kocası; von Trier'in kamerayı elden bırakmadığı ilk film.

  8. Pusher · 1996

    Pusher

    Kopenhag'da bir uyuşturucu satıcısının bir haftası; Refn yirmi beş yaşındaydı ve şehri hiç görülmemiş bir sertlikte çekti.

  9. Festen · 1998

    Festen

    Bir aile babasının altmışıncı yaş yemeğinde büyük oğul kadeh kaldırıyor ve konuşuyor; ilk Dogme filmi ve kuralların gerçekten işe yaradığının kanıtı.

  10. Dancer in the Dark · 2000

    Dancer in the Dark

    Görmesini kaybeden bir fabrika işçisi kafasında müzikaller kuruyor; Altın Palmiye aldı ve Björk bir daha neredeyse hiç oynamadı.

  11. Adam's Apples · 2005

    Adam's Apples

    Bir neonazi topluma kazandırılmak için bir kilisede çalışıyor ve rahibin iyimserliğini kıramıyor; Danimarka mizahının en karanlık örneği.

  12. After the Wedding · 2006

    After the Wedding

    Hindistan'da yetimhane işleten bir adam bağış için Danimarka'ya çağrılıyor ve bir düğünde geçmişiyle karşılaşıyor; Bier'in bütün filmleri bir yalanla başlar.

  13. A Royal Affair · 2012

    A Royal Affair

    On sekizinci yüzyılda akıl hastası bir kral, karısı ve doktoru; Danimarka Aydınlanması bir aşk üçgeninin içinden anlatılıyor.

  14. Land of Mine · 2015

    Land of Mine

    Savaştan sonra Alman esir çocuklara Danimarka sahillerindeki mayınlar temizlettiriliyor; gerçek bir olaya dayanıyor ve Danimarka'nın kendi tarihine bakan en rahatsız edici filmi.

  15. The Guilty · 2018

    The Guilty

    Bir acil çağrı merkezi operatörü ve tek bir telefon hattı; film o odadan hiç çıkmıyor ve her şeyi seyirci kuruyor.

  16. Another Round · 2020

    Another Round

    Dört öğretmen sürekli hafif sarhoş kalmayı deniyor; Vinterberg kızını çekimlerin başında kaybetti ve filmi ona adadı.