Ülke odası
Polonya
Sistem yanlışsa ve sen içindeysen ne yaparsın?
Bir yönetmen sansürcünün okuyacağını bilerek nasıl yazar?
Polonya sineması hiçbir zaman özgür olmadı.
Bu yüzden bir dil geliştirdi.
Yetmişlerin sonunda Polonya'da bir akıma isim verildi: ahlaki tedirginlik sineması.
Adı garip ama tanımı net. Bu filmlerde kötü adam yok. Bir mühendis var, bir doktor var, bir parti sekreteri var — hepsi işini yapıyor, hepsi biraz taviz veriyor, hiçbiri kendini kötü sanmıyor. Film onları yargılamıyor. Yalnız gösteriyor ve seyirci rahatsız oluyor.
Bu bir tür değil bir durum: sistemin içinde kalıp temiz olmaya çalışmak.
Neden burada çıktı, bunun cevabı da nette. Polonya kırk yıl bir rejim altında yaşadı ve o rejim sanata para verdi. Devlet stüdyoları vardı, film okulu vardı — Łódź, dünyanın en iyilerinden. Yönetmenler maaşlıydı.
Aynı devlet sansürcüydü. Yani filmi yapan da yasaklayan da aynı eldi.
Devamını oku
Bu ikilik bir üslup üretti: doğrudan söylenemeyeni ima etmek. Wajda savaşı anlatarak bugünü anlattı, Kieślowski bir apartmanı çekerek on emri anlattı, Has bir romanı çekerek hiçbir şeyi anlatmadı — ve o hiçbir şey en tehlikelisiydi.
Sonra 1989 geldi ve sansür bitti. Bir kuşak beklenmedik bir sorunla karşılaştı: serbestsin, peki şimdi ne anlatacaksın?
Cevabı bulmak yirmi yıl sürdü. Ida 2013'te geldi ve Oscar aldı — siyah beyaz, dört sütun kadrajlı, seksen saatlik bir film değil seksen dakikalık. Sansür yokken de söylenmeyeni söylemenin bir yolu bulunmuştu.
Bu odada elli film var ve çoğu aynı soruyu farklı yerden soruyor. Kimse cevap vermiyor.
Zincir

Kanal
Varşova Ayaklanması'nın son günleri ve kanalizasyona inen bir müfreze. Filmin başında anlatıcı "bunlar hayatlarının son saatleri" diyor. Sonra iki saat izliyoruz.

Ashes and Diamonds
Savaşın son günü. Genç bir direnişçi bir komünist yetkiliyi öldürmekle görevli. Zbigniew Cybulski karanlık gözlüklerle oynadı ve Polonya'nın James Dean'i oldu — sekiz yıl sonra trene binerken öldü.

Mother Joan of the Angels
Bir manastırda toplu histeri ve şeytan çıkarmaya gelen bir rahip. Kawalerowicz beyaz duvarlar ve siyah cüppelerden başka hiçbir şey kullanmıyor.

Knife in the Water
Bir çift, bir yabancı, bir tekne. Polanski'nin ilk uzun metrajı ve tek Polonya filmi. Gomułka filmi eleştirdi, film Oscar'a aday oldu.

The Passenger
Bir gemide iki kadın karşılaşıyor: biri eski bir SS gardiyanı, diğeri eski bir mahkûm. Munk çekim sırasında öldü ve film yarım kaldı — bitmemiş hâliyle gösterildi ve o eksiklik filmin bir parçası oldu.

The Saragossa Manuscript
Bir hikâyenin içinde bir hikâye, onun içinde başka bir hikâye. Üç saat sürüyor ve kimse nerede olduğunu bilmiyor. Buñuel, Scorsese ve Coppola'nın favori filmi.

Barrier
Genç bir adam yurttan ayrılıyor ve şehirde dolaşıyor. Anlatı yok, mantık yok, kesme sık. Skolimowski o sırada yirmi sekiz yaşındaydı.

The Hourglass Sanatorium
Bir adam babasını ziyarete gidiyor ve sanatoryumda zaman durmuş. Film Cannes'da ödül aldı ama Polonya'da yasaklandı — Has bir daha aynı özgürlükte çekemedi.

Man of Marble
Genç bir öğrenci ellilerin bir işçi kahramanını araştırıyor ve kimsenin konuşmak istemediğini fark ediyor. Wajda senaryoyu 1962'de yazdı, on dört yıl izin bekledi.

Camouflage
Bir yaz okulu, iki akademisyen. Biri idealist, diğeri sisteme uyum sağlamış. Tartışıyorlar ve tartışma bir hafta sürüyor. Ahlaki tedirginlik sinemasının tanımı bu.

Camera Buff
Bir işçi kızı doğunca kamera alıyor. Sonra fabrikayı çekmeye başlıyor. Sonra çektiği şeyler başkalarının başını yakıyor. Kieślowski'nin belgeselden kurmacaya geçişi bu filmde anlatılıyor.

Man of Iron
Gdańsk tersanesinde grev sürerken çekildi. Wajda gerçek Solidarność liderlerini filme aldı ve film Cannes'da Altın Palmiye kazandı. Yaklaşık yedi ay sonra sıkıyönetim ilan edildi.

A Short Film About Killing
Bir cinayet ve bir idam. İkisi de uzun uzun gösteriliyor ve ikisi de dayanılmaz. Film Polonya'da idam cezası tartışmasını yeniden alevlendirdiği söylenir.

Dekalog
On bölüm, on emir, bir apartman. Kieślowski her bölümü farklı bir görüntü yönetmeniyle çekti. Kubrick bir önsözde bu diziyi övdü.

Ida
Bir rahibe adayı yemin etmeden önce tek akrabasıyla tanışıyor ve öğrendiği şeyi beklemiyordu. Kadrajlar dar, insanlar hep alt köşede. Polonya'nın yabancı film dalındaki ilk Oscar'ı.

Cold War
On beş yıl, dört şehir, iki kişi. Film seksen sekiz dakika ve o on beş yılın çoğunu atlıyor — atladığı yerler anlattığı yerlerden çok. Pawlikowski bu filmi anne babasına adadı.


