Journal
Bırakamamak
Vertigo, The Prestige, Black Swan, The Red Shoes, Phantom Thread — beş filmde bir saplantının anatomisi.
Bir adam, bir kadını izliyor.
Kadın ölmüş olmalı. Adam mezarını biliyor. Çiçeklerini biliyor. Ama işte orada, bir çiçekçinin önünde duruyor.
Adam onu takip etmeye başlıyor.
Önce merakla.
Sonra ihtiyaçla.
Bir süre sonra da yaşayan bir kadını, ölmüş bir kadına benzetmeye çalışıyor.
Aynı saç.
Aynı elbise.
Aynı gri tayyör.
*Vertigo*'yu düşündüğümde aklıma ilk gelen sahne bu.
İnsan ister istemez aşk hakkında bir film izleyeceğini sanıyor.
Sonra fark ediyor ki mesele aşk değil.
Bir görüntünün zihinde bıraktığı iz.
Bazı görüntüler unutulmuyor.
Daha kötüsü, unutulmak da istemiyor.
Sonra hayatın geri kalanını yavaş yavaş kendine benzetmeye başlıyor.
[bölüm ayracı]
Bu sayıyı hazırlarken ilginç bir şey oldu.
Başta filmlerin ortak noktasını arıyordum.
Bir süre sonra filmler birbirine karışmaya başladı.
San Francisco sokakları bir prova salonuna bağlandı.
Bir prova salonu, sessiz bir yemek masasına.
Sanki hepsi aynı düşüncenin etrafında dolaşıyordu ama hiçbiri aynı cümleyi kurmuyordu.
O noktada yazıyı bırakıp biraz yürüdüm.
Çünkü hissettiğim şeyi henüz yazamıyordum.
[bölüm ayracı]
Sonra aklıma yıllardır sevdiğim başka bir film geldi.
*The Prestige.*
İki sihirbaz.
İki büyük numara.
İlk bakışta rekabet filmi.
Ama ne zaman yeniden izlesem aynı yerde duruyorum.
Bir noktadan sonra artık kimse daha iyi bir illüzyon yapmak istemiyor.
Sadece ötekinin yapabildiğini kabul edemiyor.
İnsan bazen hedefini fark etmeden değiştiriyor.
En tehlikeli an da belki bu.
Çünkü o andan sonra peşinden koştuğu şey başarı olmaktan çıkıyor.
Vazgeçemediği şeye dönüşüyor.
[bölüm ayracı]
Bir prova salonunda genç bir balerin aynı hareketi tekrar ediyor.
Defalarca.
Dışarıdan bakınca zarif.
Yakından bakınca başka bir şey.
Ayakkabının içinde ezilmiş parmaklar.
Nasır tutmuş ayaklar.
Tekrarın bıraktığı küçük izler.
*Black Swan* beni yıllardır en çok burada yakalıyor.
Film kusursuzluğu anlatıyor gibi görünse de ben her seferinde başka bir şey görüyorum.
Bir bedenin hafızasını.
Çünkü beden unutamıyor.
Bir kemancının parmakları.
Bir marangozun avuçları.
Bir dansçının ayakları.
Yıllar boyunca yapılan tekrarlar bir süre sonra hareket olmaktan çıkıyor.
İnsanın üzerine yerleşiyor.
Belki bu yüzden ustalık bana hiçbir zaman gösterişli gelmedi.
Tam tersine.
İyi yapılmış bir işte en dikkat çekici şey, gereksiz tek bir hareketin bile kalmamış olması.
[bölüm ayracı]
Burada aklım hep aynı filme gidiyor.
*The Red Shoes.*
Eskiden bu iki filmi yalnızca birbirinden etkilenmiş iki dans filmi gibi düşünürdüm.
Şimdi öyle gelmiyor.
Sanki biri yarım kalmış bir cümle kurmuş.
Diğeri onlarca yıl sonra onu tamamlamış.
Bazı filmler birbirinin devamı değildir.
Birbirinin yankısıdır.
[bölüm ayracı]
Sonra sessiz bir eve giriyoruz.
Ünlü bir modacı kahvaltı ediyor.
Masadaki en küçük ses bile düzeni bozuyor.
İlk bakışta disiplin.
Biraz daha bakınca kontrol.
*Phantom Thread*'in en sevdiğim tarafı bu.
Filmin kim haklı sorusuyla pek ilgilenmemesi.
İki insanın birbirini değiştirmeye çalışmasını izlemiyoruz.
İki insanın, birbirini olduğu gibi bırakamayışını izliyoruz.
Aradaki fark küçük görünüyor.
Film bitince öyle gelmiyor.
Burada aklıma hep *Misery*'deki küçük bir an geliyor.
Annie Wilkes'in daktiloyu odadan çıkardığı an.
İlk izlediğimde bunun yalnızca kaçmasını engellemek için yapıldığını düşünmüştüm.
Şimdi başka geliyor.
Sanki yazarı değil...
Onun vazgeçme ihtimalini kilit altına alıyor.
İnsan bazen sevdiği şeyi korumuyor.
Değişme ihtimalini ortadan kaldırıyor.
Belki en sessiz takıntılar tam da böyle görünüyor.
[bölüm ayracı]
Yazının başına döndüğümde hâlâ aynı adam yürüyor.
Hâlâ aynı kadın çiçekçinin önünde duruyor.
Ama artık o sahne bana yalnızca *Vertigo*'yu hatırlatmıyor.
Bir dansçının ayağını.
Bir sihirbazın inadını.
Sessiz bir kahvaltıyı.
Belki de bu yüzden bu sayıdaki filmler birbirine bu kadar yakın geliyor.
Aynı hikâyeyi anlattıkları için değil.
Aynı yerde durdukları için.
İnsan galiba en çok istediği şey yüzünden değişmiyor.
Bırakamadığı şey yüzünden değişiyor.





