Bir yapımcı Yeşilçam'a gelir. Elinde bir afiş ve bir yıldızın adı vardır. Film henüz çekilmemiştir.
A producer comes to Yeşilçam. He has a poster and the name of a star. The film has not been shot yet.
Un productor llega a Yeşilçam. Trae un cartel y el nombre de una estrella. La película todavía no se ha rodado.
Adana'daki, Diyarbakır'daki, Samsun'daki salon sahipleri afişe bakar ve avans verir. Konuyu, yıldızı, hatta sonun mutlu mu hüzünlü mü olacağını çoğu zaman onlar söyler.
Cinema owners in Adana, Diyarbakır and Samsun look at the poster and pay an advance. Most of the time it is they who decide the subject, the star, even whether the ending will be happy or sad.
Los dueños de las salas de Adana, Diyarbakır y Samsun miran el cartel y adelantan el dinero. Casi siempre son ellos quienes deciden el tema, la estrella e incluso si el final será feliz o triste.
O günlerde filmi yönetmen değil, seyircinin hayali sipariş ediyordu.
In those days the film was not commissioned by the director but by the audience's imagination.
En aquellos días la película no la encargaba el director sino la imaginación del público.
Hollywood'da filmler stüdyoda doğdu.
In Hollywood films were born in the studio.
En Hollywood las películas nacieron en el estudio.
Türkiye'de ise önce afiş doğdu.
In Turkey the poster was born first.
En Turquía nació primero el cartel.
Film sonra geldi.
The film came afterwards.
La película vino después.
Bu düzenin adı bölge işletmeciliğiydi ve Türk sinemasının kırk yılını belirledi.
The system was called regional distribution and it shaped forty years of Turkish cinema.
El sistema se llamaba explotación regional y marcó cuarenta años del cine turco.
Yetmişlerin başında yılda üç yüzden fazla film çekiliyordu. Aynı ekipler, aynı yüzler, bazen aynı ay içinde üç film.
In the early seventies more than three hundred films were made a year. The same crews, the same faces, sometimes three films in the same month.
A comienzos de los setenta se rodaban más de trescientas películas al año. Los mismos equipos, las mismas caras, a veces tres películas en un mes.
Klişe buradan çıktı. Tembellikten değil, aritmetikten.
The clichés came from this. Not from laziness but from arithmetic.
De ahí salieron los tópicos. No de la pereza sino de la aritmética.
Ama bir şey daha vardı, ve o daha ilginç.
But there was something else, and it is more interesting.
Pero había algo más, y es más interesante.
Salonu dolduran seyirci köyden yeni gelmişti. Meddahtan, masaldan, halk hikâyesinden ne beklediyse sinemadan da onu bekledi.
The audience filling the halls had just arrived from the villages. Whatever they expected from the storyteller, the folk tale and the fable, they expected from cinema too.
El público que llenaba las salas acababa de llegar del campo. Lo que esperaba del narrador oral, del cuento y del relato popular, lo esperó también del cine.
O gelenekte karakter yoktur, tip vardır. İyi baştan bellidir. Kötü baştan bellidir. Hikâye şaşırtmak için değil, tanıdık olduğu için dinlenir.
In that tradition there are no characters, only types. The good man is known from the start. So is the bad one. A story is listened to not to be surprised but because it is familiar.
En esa tradición no hay personajes, hay tipos. El bueno se sabe desde el principio. El malo también. Una historia se escucha no para sorprenderse sino porque resulta familiar.
Yani Yeşilçam seyirciyi kandırmadı. İstediğini verdi.
So Yeşilçam did not cheat its audience. It gave them what they asked for.
Así que Yeşilçam no engañó a su público. Le dio lo que pedía.
Sesler bile sonradan eklendi. Türk sineması on yıllarca sette ses kaydetmedi; oyuncuların çoğu kendi sesiyle konuşmadı.
Even the voices were added later. For decades Turkish cinema recorded no sound on set; most actors did not speak in their own voices.
Incluso las voces se añadieron después. Durante décadas el cine turco no grabó sonido en el rodaje; la mayoría de los actores no hablaban con su propia voz.
Bazı seslendirme sanatçıları, seslendirdikleri yüzlerden daha ünlüydü. Bir kuşak, hiç görmediği insanların sesiyle büyüdü.
Some dubbing artists were more famous than the faces they voiced. A generation grew up with the voices of people it never saw.
Algunos dobladores eran más famosos que los rostros a los que ponían voz. Una generación creció con las voces de personas a las que nunca vio.
Sonra o filmlerin çoğu kayboldu.
Then most of those films disappeared.
Después la mayoría de esas películas desapareció.
Negatifler atıldı, kopyalar eridi, depolar boşaltıldı. Bugün elimizde adı bilinen ama izlenemeyen yüzlerce film var.
Negatives were thrown out, prints decayed, storerooms were emptied. Today there are hundreds of films whose titles we know and which cannot be watched.
Se tiraron negativos, se estropearon copias, se vaciaron almacenes. Hoy hay cientos de películas cuyo título conocemos y que no se pueden ver.
Bu kadar çok filmin bu kadar hızlı yok olduğu az ülke vardır.
There are few countries where so many films vanished so fast.
Hay pocos países donde tantas películas desaparecieran tan deprisa.
Bütün bunlar olurken birkaç kişi soruyu tersine çevirmeyi denedi.
While all this was happening a few people tried to turn the question around.
Mientras todo esto ocurría, unos pocos intentaron darle la vuelta a la pregunta.
Seyirci ne isterse o değil, ben ne görüyorsam o.
Not what the audience wants, but what I see.
No lo que quiere el público, sino lo que yo veo.
Akad göçü üç filmde anlattı: gelin, düğün, diyet. Köyden şehre gelen ailenin nasıl çözüldüğünü, sipariş listesinde olmayan bir dikkatle çekti.
Akad told the story of migration in three films: the bride, the wedding, the blood money. He filmed a family coming apart in the city with an attention that was on nobody's order list.
Akad contó la migración en tres películas: la novia, la boda, el precio de sangre. Filmó a una familia deshaciéndose en la ciudad con una atención que no figuraba en ningún pedido.
Erksan bir arazi kavgasını bir kuşatmaya çevirdi; sansür filmi durdurmak istedi.
Erksan turned a dispute over land into a siege; the censors tried to stop the film.
Erksan convirtió una disputa por la tierra en un asedio; la censura intentó frenar la película.
Güney ise daha ileri gitti. Hapisteyken senaryo yazdı, talimatlarını dışarı gönderdi, filmini başkasına çektirdi. Yol böyle çekildi.
Güney went further. He wrote the script in prison, sent his instructions out and had someone else shoot the film. That is how Yol was made.
Güney fue más lejos. Escribió el guion en la cárcel, envió sus instrucciones fuera y encargó el rodaje a otro. Así se hizo Yol.
Cannes'da en büyük ödülü aldı. Türkiye'de yıllarca gösterilemedi.
It won the top prize at Cannes. In Turkey it could not be shown for years.
Ganó el premio mayor en Cannes. En Turquía no pudo verse durante años.
Kavga o yıllarda başladı ve hiç bitmedi: halk için sinema mı, yönetmen için sinema mı.
The argument began in those years and has never ended: cinema for the people, or cinema for the director.
La discusión empezó en aquellos años y no ha terminado: cine para el pueblo o cine para el director.
Seksenlerde düzen çöktü. Televizyon geldi, salonlar kapandı, film sayısı dibe vurdu.
In the eighties the system collapsed. Television arrived, the cinemas closed, the number of films hit bottom.
En los ochenta el sistema se hundió. Llegó la televisión, cerraron las salas, el número de películas tocó fondo.
Ve tuhaf bir şey oldu: sinemada tutmayan filmler televizyonda ölümsüzleşti.
And something strange happened: films that had failed in cinemas became immortal on television.
Y ocurrió algo extraño: películas que fracasaron en las salas se volvieron inmortales en televisión.
Hababam Sınıfı'nı, Tosun Paşa'yı, Süt Kardeşler'i kimse "izlemeye karar vermedi". Onlar bayramda geldi. Öğleden sonraydı, yemek bekleniyordu, film çoktan başlamıştı.
Nobody ever decided to watch Hababam Sınıfı, Tosun Paşa or Süt Kardeşler. They arrived at the religious holidays. It was afternoon, dinner was waiting, and the film had already started.
Nadie decidió nunca ver Hababam Sınıfı, Tosun Paşa o Süt Kardeşler. Llegaban en las fiestas. Era por la tarde, se esperaba la comida y la película ya había empezado.
O filmler seçilmedi.
Those films were not chosen.
Aquellas películas no se eligieron.
Tekrar edildi.
They were repeated.
Se repitieron.
Ve tekrar, hatıraya dönüştü.
And repetition turned into memory.
Y la repetición se convirtió en recuerdo.
Doksanlarda Türkiye neredeyse hiç film çekmedi. Sonra bambaşka bir sinema doğdu.
In the nineties Turkey made almost no films. Then a completely different cinema was born.
En los noventa Turquía casi no rodó películas. Después nació un cine completamente distinto.
Bu kez sipariş veren yoktu. Bütçe küçüktü, ekip küçüktü, konuşma azdı, planlar uzundu.
This time nobody was placing an order. The budgets were small, the crews were small, there was little talk and the takes were long.
Esta vez no había quien hiciera el pedido. Presupuestos pequeños, equipos pequeños, poco diálogo y planos largos.
Ceylan, Demirkubuz, Kaplanoğlu, Reha Erdem. Filmleri Cannes'da, Berlin'de, Venedik'te gösterildi.
Ceylan, Demirkubuz, Kaplanoğlu, Reha Erdem. Their films were shown at Cannes, Berlin and Venice.
Ceylan, Demirkubuz, Kaplanoğlu, Reha Erdem. Sus películas se vieron en Cannes, Berlín y Venecia.
Türkiye'de az izlendi.
In Turkey few people watched them.
En Turquía las vio poca gente.
Bugün Türkiye'de aynı anda iki sinema yaşıyor.
Today two cinemas live in Turkey at the same time.
Hoy en Turquía viven dos cines a la vez.
Biri milyonlarca seyirci buluyor.
One finds millions of viewers.
Uno encuentra millones de espectadores.
Diğeri dünyanın festivallerini dolaşıyor.
The other travels the festivals of the world.
El otro recorre los festivales del mundo.
Aynı dili konuşuyorlar.
They speak the same language.
Hablan la misma lengua.
Ama birbirlerini pek görmüyorlar.
But they barely see each other.
Pero apenas se ven.
Oysa Yeşilçam'da bu ikisi aynı filmdi. En çok izlenen film aynı zamanda o yılın filmiydi. O bağ seksenlerde koptu ve bir daha kurulmadı.
In Yeşilçam the two were the same film. The most watched film was also the film of the year. That link broke in the eighties and was never restored.
En Yeşilçam las dos eran la misma película. La más vista era también la película del año. Ese vínculo se rompió en los ochenta y no volvió a recomponerse.
Peki sipariş veren seyirci nereye gitti?
So where did the audience that placed the orders go?
¿Y adónde fue el público que hacía los pedidos?
Gittiği yeri bu sayfanın ilerisinde bulacaksınız.
You will find where it went further down this page.
Encontrarás adónde fue más abajo en esta página.
Belki de mesele hiçbir zaman seyircinin ne istediği değildi.
Perhaps the question was never what the audience wanted.
Quizá la cuestión nunca fue qué quería el público.
Asıl soru şuydu: seyircinin ne isteyeceğine kim karar verdi?
The real question was this: who decided what the audience would want?
La verdadera pregunta era esta: ¿quién decidió qué iba a querer el público?