Keşfet
Ülkeler/İran

Ülke odası

İran

Sinema gösteremediklerinden öğrenir.

Gösteremediğin şeyi nasıl anlatırsın?

İran bu soruyu seçmedi. Soru ona verildi.

Cevabı bir biçim oldu.


Bir yönetmen düşünün. Filminde iki kişi bir arabada konuşuyor. Kadın başörtüsünü çıkarmıyor — evinin içinde bile çıkarmıyor, çünkü kamera orada. Dokunma yok. Şarkı yok. Bir öpücük değil, bir el bile değmiyor.

Şimdi o filmi izleyin ve söyleyin: eksik olan ne?

Yıllarca bu soru "İran sineması neyi kaybetti" diye soruldu. Yanlış soruydu.

Devrimden sonra sinema kapatılmadı, kurallara bağlandı. Neyin gösterilemeyeceği uzun uzun yazıldı. Liste her yıl biraz daha uzadı. Yönetmenler iki şey yapabilirdi: susmak ya da kuralın etrafından dolaşmak.

Dolaştılar. Ve dolaşırken bir şey buldular.

Çocuklar. Bir çocuğun peşinden gitmek kimseyi rahatsız etmiyordu. Kiarostami bir çocuğun arkadaşının defterini geri vermek için köyden köye yürüyüşünü çekti; film bir ödev meselesi gibi görünüyordu, oysa bütün bir ülkenin ısrarını anlatıyordu. Majidi'nin filminde bir çift ayakkabı iki kardeş arasında paylaşılıyordu. Basit. Ve hiçbir sansür kurulunun itiraz edemeyeceği kadar masum.

Sonra araba geldi. Arabanın içi hem kamusal hem özeldi; iki insan yan yana oturabilir, saatlerce konuşabilirdi. Kiarostami neredeyse bütün geç dönemini o ön koltukta çekti. Panahi taksi şoförü oldu ve şehri müşterileriyle birlikte taşıdı.

Bir de belgeselle kurmaca arasındaki sınır var — İran sinemasının en tuhaf mirası.

Devamını oku

Close-Up'ta gerçek bir dolandırıcı kendini oynuyor, kandırdığı aile kendini oynuyor, mahkeme salonu gerçek mahkeme salonu. Nerede bitiyor belgesel, nerede başlıyor film? Kiarostami cevap vermiyor. Vermeye niyeti de yok.

Bu bir üslup tercihi değildi başlangıçta. Profesyonel oyuncu pahalıydı, izin almak zordu, stüdyo yoktu. Sokakta buldukları insanlarla, gerçek evlerde, gerçek ışıkla çektiler. Zorunluluk bir estetiğe dönüştü ve sonra o estetik dünyaya yayıldı.

Yasak sürüyor. Panahi 2010'da yirmi yıl film çekme yasağı aldı; o yıllarda beş film çekti. Birini bir pastanın içine saklanmış flash bellekle Cannes'a gönderdi. Rasoulof ülkeden kaçmak zorunda kaldı. Adları jenerikten silindi, filmleri ülkede gösterilmedi.

Ama filmler var.

Bu oda bir direniş hikâyesi anlatmıyor — o kolay olurdu ve yanlış olurdu. İran sineması kendini kurbanla tanımlamıyor.

Anlattığı şey daha ilginç: bir sanatın önüne duvar örüldüğünde nasıl başka bir yön bulduğu. Kısıtlama bazen üslubun kendisi oluyor.

Şimdi başa dönün. O arabadaki iki insan. Dokunmuyorlar.

Ve yine de her şeyi anlıyorsun.


Zincir

  1. The House Is Black · 1963

    The House Is Black

    Bir şair on iki gün bir cüzam kolonisinde kalıyor ve yirmi dakikalık bir film çekiyor; İran sineması burada başlıyor ve bir daha aynı yerden başlamıyor.

  2. The Brick and the Mirror · 1965

    The Brick and the Mirror

    Bir taksici arka koltukta bırakılmış bir bebek buluyor ve bütün gece ne yapacağını bilemiyor; Tahran ilk kez modern bir şehir olarak çekiliyor.

  3. The Cow · 1969

    The Cow

    İneği ölen bir köylü yavaş yavaş ineğe dönüşüyor; İran Yeni Dalgası bu filmle başladı ve devrimden sonra bile gösterimde kaldı.

  4. Still Life · 1974

    Still Life

    Yaşlı bir hemzemin geçit bekçisinin gündelik tekrarı; neredeyse hiçbir şey olmuyor ve tam da bu yüzden her şey görünüyor.

  5. The Runner · 1984

    The Runner

    Limanda yaşayan öksüz bir çocuk okumayı öğrenmeye çalışıyor; devrimden sonra dışarıya ulaşan ilk İran filmlerinden.

  6. Close-Up · 1990

    Close-Up

    Kendini Makhmalbaf olarak tanıtan bir adamın gerçek davası; dolandırıcı da, kandırdığı aile de, mahkeme salonu da gerçek.

  7. The White Balloon · 1995

    The White Balloon

    Yılbaşı için japon balığı almak isteyen yedi yaşında bir kız; Panahi'nin ilk filmi ve Cannes'da Altın Kamera.

  8. A Moment of Innocence · 1997

    A Moment of Innocence

    Yönetmen gençliğinde bıçakladığı polisi bulup filmini birlikte çekiyor; hem itiraf hem yeniden canlandırma.

  9. Taste of Cherry · 1997

    Taste of Cherry

    Bir adam arabasıyla dolaşıp kendini gömecek birini arıyor; Altın Palmiye aldı ve sonu bugün hâlâ tartışılıyor.

  10. Children of Heaven · 1997

    Children of Heaven

    Tek çift ayakkabıyı paylaşan iki kardeş; İran'ın Oscar'a aday gösterilen ilk filmi.

  11. The Glass Agency · 1998

    The Glass Agency

    Savaş gazisi bir adam arkadaşını tedavi ettirmek için seyahat acentesini basıyor; İran'ın içeride en çok izlenen, dışarıda en az görülen sineması.

  12. Turtles Can Fly · 2004

    Turtles Can Fly

    Savaş öncesi Kürt sınırında mayın toplayan çocuklar; Ghobadi filmi Irak'ta, gerçek mülteci kampında çekti.

  13. A Separation · 2011

    A Separation

    Bir boşanma davası bir merdiven kazasına dönüşüyor ve kimin haklı olduğu hiç netleşmiyor; Oscar ve Altın Ayı.

  14. There Is No Evil · 2020

    There Is No Evil

    İdam cezasını dört ayrı hikâyeden anlatıyor; Rasoulof ödülünü almaya gidemedi, kızı Berlin'de onun yerine sahneye çıktı.

  15. Hit the Road · 2021

    Hit the Road

    Bir aile arabayla sınıra gidiyor ve nedenini kimse söylemiyor; Jafar Panahi'nin oğlu ilk filmini çekiyor.

  16. It Was Just an Accident · 2025

    It Was Just an Accident

    Otuz yıl önce ilk filmiyle bir çocuğun japon balığını çekmişti; yasaklar ve hapisten sonra Altın Palmiye'yle döndü.