Keşfet
Journal/Cape Fear

Journal

Cape Fear

Aynı yırtıcı. Üç farklı çağ. Üç farklı vicdan.

Bir adam hapisten çıkar. Yıllarını elinden aldığını düşündüğü insanların peşine düşer. Altmış yılı aşkın süredir Cape Fear'ı anlatırken kullandığımız ilk cümle neredeyse hiç değişmedi. Garip olan, filmleri yeniden izlediğimde aklımda kalan şeyin artık bu hikâye olmaması. Kapıyı çalan adam hep aynı. Ama kapının arkasındaki ev her seferinde başka bir ev. ⸻ Her şey 1957'de yayımlanan The Executioners ile başladı. Başlık ilk bakışta "İnfazcılar" diye çevrilebilir. Ama İngilizcedeki executioner kelimesinde küçük bir gölge daha var. Yalnızca öldüren kişi değil. Hükmü yerine getiren kişi. John D. MacDonald daha romanın isminde sessiz bir soru bırakıyor: İnfazı gerçekten kim yapıyor? Mahkeme mi? Yoksa mahkemenin yetiştirdiği öfke mi? Romanın ilk sayfalarında bunun kesin bir cevabı yok. Belki de yıllardır yeniden anlatılmasının nedeni bu. ⸻ İlk büyük değişiklik sinemada olmadı. Toplumun kendisinde oldu. 1962 uyarlaması hazırlanırken Hollywood hâlâ Production Code'un sınırları içindeydi. Tecavüz sözcüğü açıkça kullanılamıyor, Max Cady'nin asker geçmişi yumuşatılıyordu. Bugünden bakınca bunu sansür diye okumak kolay. Ama filmi yeniden izlerken başka bir ihtimal de aklıma geliyor. Belki toplum aynaya bakıyordu. Sadece biraz uzaktan. ⸻ 1962 tarihli filmde Max Cady dışarıdan gelen bir tehdittir. Sam Bowden ise neredeyse tartışmasız biçimde doğru taraftadır. Roger Ebert yıllar sonra filmi, "Ailesini bir delinin elinden korumaya çalışan iyi bir adamın hikâyesi." diye özetlemişti. Buna itiraz etmek zor. Çünkü film de zaten buna itiraz etmiyor. Bowden'ın haklılığı en baştan kabul edilmiş durumda. Gerilim başka yerde kuruluyor. Kapının dışında. ⸻ Filmi bugün yeniden açınca beni en çok şaşırtan şeylerden biri Bernard Herrmann'ın müziği oluyor. Birçok kişi o yaylıları duyunca önce Hitchcock'u hatırlıyor. Oysa Herrmann'ın müziği burada yalnızca gerilim üretmiyor. Daha ilk notalarda eve bir yabancının yaklaştığını hissettiriyor. Martin Scorsese otuz yıl sonra yeni bir müzik sipariş etmek yerine aynı besteyi geri çağırdığında belki de yalnızca bir temayı değil, o duyguyu da geri çağırıyordu. Bazı melodiler filmlerden uzun yaşıyor. Bazıları ise korkularımızdan. ⸻ 1991 versiyonunda dikkatimi çeken ilk değişiklik Max Cady olmadı. Sam Bowden oldu. Scorsese, hikâyenin kötüsünü büyütmek yerine iyisini küçültüyor. Bowden artık karısını aldatmış bir adam. Kızından uzaklaşmış bir baba. Mahkemede önemli bir bilgiyi bilinçli olarak saklamış bir avukat. Bir anda filmin dengesi değişiyor. Çünkü Max Cady'nin suçları aynı kalsa bile, onu karşılayan vicdan artık eskisi kadar rahat değil. Belki de Scorsese'nin yaptığı en büyük değişiklik buydu. Max Cady'yi yeniden yazmadı. Onun karşısındaki aynayı değiştirdi. ⸻ Cape Fear'ın kamera arkasındaki en sevdiğim hikâyelerden biri ise hiç filmde görünmüyor. 1980'lerin sonunda projeyle ilk ilgilenen isim Martin Scorsese değil, Steven Spielberg'dü. Aynı dönemde Scorsese de başka bir projeyle uğraşıyordu: Schindler's List. Sonunda yollar değişti. Spielberg o filmi çekti. Scorsese ise Cape Fear'ı. Bu olay yıllardır "iki yönetmen film değiştirdi" diye anlatılır. Ben her okuduğumda başka bir şey düşünüyorum. Sanki iki yönetmen birbirlerine film değil, mizaç ödünç vermiş gibiler. Ve geriye dönüp bakınca, ikisinin de doğru filmi çekmiş olması tuhaf bir rahatlık hissi veriyor. ⸻ Robert De Niro'nun rol için dişlerini gerçekten aşındırdığı hep anlatılır. Bu ayrıntı ilginç. Ama filmi yeniden izlerken insanın aklında kalan dişleri olmuyor. Konuşması oluyor. Çünkü bu Max Cady yalnızca şiddet uygulamıyor. Şiddetini açıklıyor. Savunuyor. Haklı çıkarmaya çalışıyor. Belki de beni en çok rahatsız eden yer burası. Bir insanın kötülük yapması değil. Onu ahlaki bir dile çevirebilmesi. ⸻ Scorsese'nin yaptığı küçük bir oyuncu seçimi de yıllar geçtikçe daha anlamlı geliyor. 1962'nin Sam Bowden'ı Gregory Peck bu kez Max Cady'nin avukatı. Robert Mitchum ise polis. İlk kez izlediğimde bunu hoş bir selam sanmıştım. Şimdi öyle gelmiyor. Sanki Scorsese bize şunu fısıldıyor: Bir karakteri değil, yalnızca bulunduğu yeri değiştirin. Bazen bütün hikâye değişir. ⸻ Bu yazı yayına girdiğinde Cape Fear artık üçüncü büyük yorumuna kavuşmuş durumda. Bu kez bir film değil. Bir dizi. Javier Bardem'in Max Cady'si, Robert Mitchum'un soğukkanlı tehdidinden de, Robert De Niro'nun taşkın öfkesinden de farklı bir yerde duruyor. Tehlikeyi yalnızca fiziksel varlığında değil, konuşmasında, sessizliğinde ve bekleyişinde taşıyor. Nick Antosca'nın ilgisini çeken şey de artık yalnızca intikam değil. Bir ailenin yıllardır birlikte yaşamayı öğrendiği sırlar. Suçluluğun evin içinde dolaşma biçimi. Altmış yılı aşan bu hikâyenin hâlâ yeniden anlatılıyor olması belki de bununla ilgili. Max Cady değişmiyor. Kapısını çaldığı ev değişiyor. 1962'de insanlar dışarıdan gelen kötülükten korkuyordu. 1991'de içeride saklanan suçluluktan. Bugün ise belki de en çok, birbirimizi gerçekten tanıdığımızdan emin olamamaktan. ⸻ Roman aynı. Kapıyı çalan adam da. Belki yeniden çevrilen hiçbir zaman Cape Fear değildi. Yeniden çevrilen, kapıyı açan vicdandı.