Keşfet
Ülkeler/Fransa

Ülke odası

Fransa

Sinema yönetmene aittir.

Bir filmin sahibi kim?

Fransa bu soruya hiçbir zaman kesin bir cevap vermedi.

Belki de bu yüzden bütün dünya hâlâ aynı soruyu soruyor.


Bir filmin sahibi kim?

Parayı veren mi? Senaryoyu yazan mı? Kameranın arkasındaki mi? Yoksa film bittikten sonra geriye kalan his kimin işiyse, film de onun mudur?

Uzun süre kimse bunu ciddi ciddi tartışmadı. Sinema bir endüstriydi, fabrikadaki gibi görevler belliydi: yapımcı finanse eder, senarist yazar, oyuncu oynar, yönetmen bütün parçaları zamanında bir araya getirirdi. İyi film, iyi organize edilmiş filmdi.

Devamını oku

Sonra Fransa'da genç bir eleştirmen bu düzeni bozdu.

1954'te François Truffaut, Cahiers du cinéma'da dönemin saygın senaristleri Jean Aurenche ve Pierre Bost'u hedef aldı. Asıl itirazı iki kişiye değildi; onların temsil ettiği güvenli sinemayaydı. Kusursuz görünen ama geride kimseyi bırakmayan filmlere.

Ona göre bir filmi başkasından ayıran şey hikâyesi değil, dünyaya bakışıydı.

Fikir Truffaut'yla başlamamıştı. Alexandre Astruc birkaç yıl önce kameranın kalem gibi kullanılabileceğini söylemişti: yönetmen görüntü çeken değil, düşüncesini yazan kişiydi. Truffaut'nun yaptığı yeni bir şey bulmak değil, o fikri kavganın tam ortasına bırakmaktı.

Kavganın Fransa'da çıkması da rastlantı değil. Renoir'ın insan sevgisi, Bresson'un sessizliği, Melville'in yalnızlığı birbirine hiç benzemez. Fransa ortak bir sinema dili kurmadı; yönetmenin kendi sesini ciddiye alan bir kültür kurdu. Auteur fikri bu zeminde yeşerdi.

Sonra ilginç olan oldu. Yazanlar kamera aldı.

Godard, Chabrol, Rohmer, Rivette. Artık makale yazmıyorlardı, film çekiyorlardı — parasız, sokakta, arkadaşlarının evinde. Işık bazen yetmedi. Ses bazen taştı. Kimse bunları saklamaya çalışmadı, çünkü ilk kez kusursuzluk değil kişilik görünüyordu.

Fransa buna hiçbir zaman kuram demedi. La politique des auteurs: bir tavır, bir tercih, biraz da taraf tutmak.

"Auteur theory" okyanusun öte yanında doğdu. Andrew Sarris fikri Amerika'ya taşıdı, Pauline Kael karşısına dikildi, tartışma yeniden başladı. Fikir yayıldıkça yatışmadı; gittiği her yerde yeni bir kavga açtı. Belki de yaşamasının tek yolu buydu.

Bugün hâlâ bir yönetmenin dünyasından söz ediyoruz. Bir Bergman filmi. Bir Tarkovski planı. Bir Wong Kar-wai sahnesi. Hiçbiri resmî bir unvan değil; hepsi yıllar önce sorulmuş tek bir sorunun yankısı.

Bir filmin sahibi kim?

Bu derginin adı da oradan geliyor. Cevap hâlâ ortada yok — Fransa'nın verdiği şey cevap değildi zaten.


Zincir

Bir film diğerini doğurur

  1. L'Atalante · 1934

    L'Atalante

    Fransız sineması ilk büyük dersini burada aldı: bir filmin kaderi, yönetmenin elinden de alınabilir.

  2. La Règle du jeu · 1939

    La Règle du jeu

    Film reddedildi. Yıllar sonra başyapıt ilan edildi. Fransa'nın sinema hafızası çoğu zaman geç çalışır.

  3. Children of Paradise · 1945

    Children of Paradise

    Savaş bitmişti. Peki sinema bundan sonra kimin adına konuşacaktı?

  4. Le Salaire de la peur · 1953

    Le Salaire de la peur

    Clouzot gerilimi son sınırına kadar taşıdı. Bir başkası gerilimi tamamen çıkararak aynı yoğunluğu arayacaktı.

  5. Pickpocket · 1959

    Pickpocket

    1959. Bresson duyguyu eksiltti; aynı yıl bir başkası hafızayı parçaladı.

  6. Hiroshima Mon Amour · 1959

    Hiroshima Mon Amour

    Artık hikâyeyi anlatmak yetmiyordu. Sinema hatırlamanın biçimini de arıyordu.

  7. The 400 Blows · 1959

    The 400 Blows

    Eleştirmen konuşmayı bıraktı. Kamera devraldı.

  8. À bout de souffle · 1960

    À bout de souffle

    Kurgu ilk kez görünmez olmaktan çıktı. Seyirci filmin nasıl yapıldığını da görmeye başladı.

  9. Cléo from 5 to 7 · 1962

    Cléo from 5 to 7

    Bir de şu var: aynı hareketin içinde bambaşka bir bakış vardı.

  10. The Umbrellas of Cherbourg · 1964

    The Umbrellas of Cherbourg

    Gerçeklik bazen renkle, bazen sessizlikle kırılır. Fransa ikisine de aynı anda izin verdi.

  11. Le Samouraï · 1967

    Le Samouraï

    Melville eksilterek stil kurdu. Tati ise fazlalığın içinde düzen aradı.

  12. Playtime · 1967

    Playtime

    Tati bu şehri kurmak için elindeki her şeyi harcadı. Film gişede karşılığını bulamadı ve onu iflasa götürdü.

  13. My Night at Maud's · 1969

    My Night at Maud's

    Arada yirmi altı yıl var. Bu seçki o yılları atlıyor, çünkü asıl kırılma sonra geldi ve sesi çok başkaydı.

  14. La Haine · 1995

    La Haine

    Bu kez mesele Fransa'yı anlatmak değil, Fransa'nın kimi görmediğini göstermekti.

  15. Beau Travail · 2000

    Beau Travail

    Bakış artık bedene yönelmişti. Sonraki kuşak, bakışın kendisini sorgulayacaktı.

  16. Portrait of a Lady on Fire · 2019

    Portrait of a Lady on Fire

    Ve soru başladığı yere döndü. Bakan kim, bakılan kim — ve filmin sahibi kim?

Damarlar

Bir ülkenin sineması kimlerle, nasıl yön değiştirdi.

Sesli sinemaya geçen Fransa kahramanlarını rıhtımlarda ve kiralık odalarda buldu.

Savaş sonrası düzene girmeyi reddettiler: biri oyunculuğu attı, biri kahramanını hiç konuşturmadı.

Yeni Dalga bir program değildi; bir dergide yıllarca yazan birkaç arkadaştı.

Paris'in sol yakasında edebiyattan ve belgeselden gelen ayrı bir topluluk vardı.

Altmışların coşkusu bitti, Fransız sineması eve döndü ve orada hoş şeyler bulmadı.

Aynı on yılda hem en süslü Paris hem kuzeyin amatörlerle çekilmiş kasabaları.

Fransa'yı temsil ederek dünyaya giden filmlerin kaydı; kalite sıralaması değil.

Kahramanı insan olmayan filmler: bir çayır, bir göç yolu, bir buz tarlası.

Bugünün Fransız sineması tek bir yöne gitmiyor; ortak olan tek şey kararı yönetmenin vermesi.


Bugün

Bunların hepsi son birkaç yılda çekildi. Buraya nasıl gelindiğini görmek için doksan yıl geriye gitmek gerekiyor.