Keşfet
Ülkeler/Japonya

Ülke odası

Japonya

Gösterilmeyen de filmin içindedir.

Kamera nereye bakmamalı?

Bu sinemada kadraj bir sınır değil, bir tercih.

Asıl olay çoğu zaman kenarda oluyor.


Batı, Japon sinemasını 1951'de keşfettiğini sandı.

Venedik'te bir ödül verildi.

Sonra aynı şaşkınlık: "Demek Japonya'da da böyle filmler yapılıyormuş."

Oysa Japonya'nın kimsenin keşfine ihtiyacı yoktu.

Kendi stüdyoları vardı. Kendi yıldızları. Kendi seyircisi. Kendi sinema dili.

Dünya sadece geç bakmıştı.

Sessiz sinema yıllarında Japon salonlarında perdenin yanında bir kişi daha dururdu.

Benshi.

Filmi anlatırdı. Karakterlerin sesini o verirdi.

Bazen insanlar filmi değil, onu dinlemeye gelirdi.

Belki de bu yüzden Japonya sesli sinemaya acele etmedi.

Devamını oku

Ses zaten salondaydı.

Sonra Ozu geldi.

Kamerasını yere koydu. Bir insanın değil, bir evin yüksekliğine.

İnsanlar konuştu. Kalktı. Odadan çıktı.

Kamera çıkmadı.

Koridor kaldı. Çaydanlık kaldı. Asılı çamaşırlar kaldı.

Belki de duygu tam o anda görünmeye başladı.

Çünkü bazı şeyler yaşanırken değil, geride kaldığında anlaşılır.

Mizoguchi başka bir yol seçti.

En acı anlarda bile yaklaşmadı. Kamera uzakta kaldı.

Acıya saygısızlık etmemek ister gibi.

Mesafe burada soğukluk değildi. Bir tür nezaketti.

Sonra Kurosawa geldi. Ve bütün bu sessizliği dağıttı.

Yağmur yağdı. Atlar koştu. Kılıçlar çarpıştı. Çamur sıçradı.

Birkaç yıl sonra Oshima ile Imamura bu kez başka bir şeyi sorgulamaya başladı.

Belki de susmak da bir tercihti.

Belki bazı şeyleri göstermemek, onları korumak değil; görünmez kılmaktı.

Japon sinemasını tek bir cümleyle anlatmaya çalışınca hep aynı hata yapılıyor.

"Sade." "Minimal." "Sessiz."

Oysa mesele bunların hiçbiri değil.

Asıl soru şu: Bir yönetmen kamerasını nereye çevirmemeye karar veriyor?

Çünkü bazen filmin en önemli anı kadrajın dışında kalır.

Bazen en ağır cümle söylenmez. Bazen en büyük hareket yapılmaz.

Ve yine de seyirci tam olarak ne olduğunu hisseder.

Bugün Japon sinemasına baktığımızda hâlâ bunu görüyoruz.

Bir arabanın içinde iki kişi konuşuyor. Sessizlik cümlelerden daha uzun sürüyor.

Filmin ağırlığı ise onların arasında değil. Söylenmeyen yerde duruyor.

Bu odada filmleri izlerken yalnız merkeze bakmayın.

Kadrajın kenarına da bakın.

Japon sineması çoğu zaman asıl hikâyeyi oraya bırakır.


Zincir

Bir film diğerini doğurur

  1. A Page of Madness · 1926

    A Page of Madness

    1926. Ne ara yazısı var ne açıklama. Salonda filmi anlatan bir benshi vardı; yazıya gerek yoktu.

  2. Humanity and Paper Balloons · 1937

    Humanity and Paper Balloons

    Yamanaka bu filmi bitirdi ve cepheye çağrıldı. Mançurya'da öldü. Geriye üç filmi kaldı.

  3. Rashomon · 1950

    Rashomon

    Venedik'te ödül aldı, Batı Japon sinemasını keşfettiğini sandı. Oysa aynı ülkede otuz yıldır film çekiliyordu.

  4. Ugetsu · 1953

    Ugetsu

    Mizoguchi yaklaşmaz. Kamera uzakta durur, plan uzar, kimse yardıma koşmaz.

  5. Tokyo Story · 1953

    Tokyo Story

    Sahne biter. İnsanlar odadan çıkar. Kamera çıkmaz.

  6. Twenty-Four Eyes · 1954

    Twenty-Four Eyes

    Savaş henüz konuşulmuyordu. Kinoshita on iki çocuğu saydı ve saymayı bitiremedi.

  7. Floating Clouds · 1955

    Floating Clouds

    Naruse'de kimse kurtulmaz. Kadınlar çalışır, borç birikir, adam sözünü tutmaz.

  8. Fires on the Plain · 1959

    Fires on the Plain

    Kurosawa savaşı hareketle çekti, Ichikawa açlıkla. İkisi de aynı ülkenin filmi.

  9. Woman in the Dunes · 1964

    Woman in the Dunes

    Bir kum çukuru, bir kadın, bir adam. Mekân burada hapishaneye dönüşüyor ve kapı hiç görünmüyor.

  10. Branded to Kill · 1967

    Branded to Kill

    Stüdyo filmi anlamadı ve yönetmeni kovdu. On yıl sonra aynı film okullarda gösteriliyordu.

  11. Death by Hanging · 1968

    Death by Hanging

    Genç kuşak için sessizlik artık bir üslup değil, bir suç ortaklığıydı. Göstermemenin de siyaseti vardı.

  12. Vengeance Is Mine · 1979

    Vengeance Is Mine

    Imamura yüzeyi kazımayı severdi. Altından çıkan şey hiç hoş değil.

  13. Akira · 1988

    Akira

    Animasyon çocuk işi olmaktan çıktı. Tokyo bir kez daha yıkıldı ve bu sefer dünya izledi.

  14. Spirited Away · 2001

    Spirited Away

    Bir kız tünelden geçiyor ve adını kaybediyor. Japonya'nın en çok izlenen filmi, en sessiz sahnesini bir tren beklemeye ayırıyor.

  15. Shoplifters · 2018

    Shoplifters

    Aile diye bir şey mi var, yoksa birlikte yaşamak mı var? Kore-eda soruyu soruyor, cevabı vermiyor.

  16. Drive My Car · 2021

    Drive My Car

    Bir arabanın içinde iki kişi susuyor. Yüz yıl önce salonda konuşan bir adam vardı; şimdi konuşmayan iki kişi var, ve film gene anlaşılıyor.

Damarlar

Bir ülkenin sineması kimlerle, nasıl yön değiştirdi.

Japon salonlarında filmi bir kişi anlatırdı; bu yüzden sesli sinemaya geçiş gecikti.

Savaş sonrası Japon sineması yıkımı değil odayı çekti; olan biten hep sahne bittikten sonra anlaşılır.

Yağmur, çamur, kalabalık ve kesme: dünyanın Japonya'dan aldığı ikinci ders.

Altmışlarda genç kuşak ustaların sessizliğini erdem değil, örtü saydı.

1954'te bir stüdyo, söylenemeyeni anlatmak için denizden bir canavar çıkardı.

Canon'daki Japon yönetmenlerin on dördü yalnız animasyon yapıyor; hiçbiri iki alanda birden çalışmıyor.

Bugünün Japon sineması dünyaya en çok aileden söz ediyor: kurulan, dağılan, birbirini seyreden aileler.


Bugün

Bunlar son birkaç yılın filmleri. Şimdi yüz yıl geriye, salonda filmi anlatan bir adamın olduğu güne gidiyoruz.